Franciscus van Assisi
Groet aan Maria

 

Tekst

 

1       Ik groet u, Maria,

                  heilige Dame,

                  heilige Koningin,

                    Moeder van God,

 

2       Door de keuze van de allerheiligste hemelse Vader

(1e)   bent u de Maagd Kerk geworden 

         die hij geconsacreerd heeft

                  met zijn allerheiligste geliefde Zoon

                  en de Heilige Geest, de Parakleet.

3        In u waren en zijn alle volheid van genade en alle goeds.

 

4       Ik groet u, Gods paleis.

         Ik groet u, Gods woontent.

         Ik gro et u, Gods huis.

 

5       Ik groet u, Gods kleed.

         Ik groet u, Gods bediende.

         Ik groet u, Gods Moeder.

 

[Deugden, middelen van bekering]

 

6       Ik groet u,

         al u heilige Deugden.

         Door de genade en de verlichting van de Heilige Geest

         Wordt u in de harten van de gelovigen gegoten

         om van ongelovige heidenen

         Christengelovigen te maken ten gunste van God.

 

Commentaar

 

1. Relaties

 

De achtergrondgedachte van deze Mariagroet is de Incarnatie, waardoor Maria zo heel bijzonder verbonden wed met haar Zoon en de gehele Drieëenheid.

 

Maria staat ook in een speciale verhouding tot de Kerk. In de vierde eeuw schrijft de heilige Ambrosius, bisschop van Milaan (374-397, feestdag 7 december), dat Maria een type of model van de Kerk is (Expositio Lucae 2,7: PL 15, 1555). Sindsdien volgen andere theologen hem daarrin. Steeds meer nieuwe titels worden aan Maria gegeven: “tabernaculum” (woontent, vers 4b) en  “domus Dei” (Gods huis, vers 4c) bij de heilige Anselmus, aartsbisschop van Canterbury en Kerkleeraar (1033-1109) (PL 158, 1040 en 1047) in de tweede helft van de 11de eeuw; en, in de eerste helft van de 12de eeuw, “palatium” (paleis, vers 4a) bij Pierre le Vénérable (= Pierre de Montboissier, 1092-1157, abt van Cluny vanaf 1122) (PL 198, 976). En zo kunnen we doorgaan. Tenslotte, in de 20ste eeuw, voegt Paus Paulus VI (1963-1978) aan Maria de titel "Moeder van de Kerk" toe. Maar Franciscus van Assisi (1182-1226) gaat hen allen intussen ver te boven. In het eerste kwart van de 13de eeuw,  noemt hij Maria, onbevreesd, stoutmoedig, de "Maagd Kerk"  (Maria, quae es virgo ecclesia facta et electa a Patre, vers 2ab/1e). Deze uitdrukking is veel sterker en veel dieper dan "Moeder van de Kerk". Sint Franciscus is uniek in zijn zienswijze.

 

Franciscus heeft nog andere verrassende uitdrukkingen. Maria is de echtgenote van de Heilige Geest (sponsa Spiritus Sancti, antifoon van het Psalterium van Franciscus, vers 2c). Franciscus zegt ook: De geest van de Heer, wonend in zijn gelovigen, hij is het die het allerheiligste Lichaam en het Bloed van de Heer ontvangt (Spiritus Domini, qui habitat in fidelibus suis, ille est qui recipit sanctissimum Corpus et Sanguinem Domini, Vermaningen 1,12). Godgeleerden hebben de theoloog in de Arme Man van Assisi nog niet ontdekt.

 

2. Observaties over de tekst

 

De oorspronkelijke titel Begroeting van de heilige Maagd Maria (Salutatio beatae Mariae Virginis) eindigt met een genitief op -is, maar de datief (aan) is de bedoelde betekenis want Franciscus richtte zijn groeten AAN Maria, zoals onze vertaling het uitdrukt.

 

De drievoudige opbouw van deze Mariagroeten hebben we op zichtbare wijze willen weergeven: naast de drie Personen van de Heilige Drieëenheid zijn er meerdere drietallen:

·       drie titels van Maria (vers 1bcd)

·       drie werkwoorden (vers 2abc: facta et electa, consecravit)

·       drie namen van de goddelijke Personen (vers 2ade)

·       drie groeten aan Maria (tweemaal: verzen 4 en 5)

·       drie keer helzelfde word (vers 6cef: in corda fideliu, de fidelibus fideles Deo)

Het maakt een totaal van 6 drietallen.

 

3. Interpretatie

 

Ik beschouw "Virgo Ecclesia" (de Maagd Kerk) als de Maagd Maria die Gods woning of de aanwezigheid van de Heilige Drieëenheid op aarde is. "Ecclesia" (Kerk) is vergelijkbaar met "Paleis" van vers 4a en "Tent" van vers 4b. Het woord "Tabernaculujm" moet niet door tabernakel vertaald worden want dat doet ons denken aan de Eucharistische aanwezigheid. En dit gebed gaat niet over de Eucharistie maar over de Menswording. "Tabernacujlujm" is een referentie aan de Tent van Gods aanwezigheid onder zijn gekozen volk gedurende de 40 jaar dat het in de woestijn naar het Beloofde Land reisde, totdat de Tent vervangen werd door de Tempel van Jerusalem (Paleis).

 

Het woord "eius" (zijn) van verzen 4 en 5 kan heel goed vertaald worden door "van God" (Dei) of "van de Drieëenheid" (Trinitatis).

 

"Omnis plenitudo gratiae" (alle volheid van genade) kan beschouwd worden als de Heilige Geest en "omne bonum" (alle goeds) als God de Vader. Marie draagt de embryon Jezus in haar schoot. Maar "fuit" (was) slaat niet op hem -- behalve in de eeuwige gedachte van de Vader -- want hij werd ontvangen in de tijd. En toen heeft hij, eens en voor al, de geschiedenis van de mensheid veranderd.

 

De hele Drieëenheid is niet mens geworden, maar alleen de eeuwige Zoon: "Verbum caro factum est" (Johannes 1:14). Toch nam de Vader eraan deel want hij heeft de Menswording gewild en veroorzaakt, met het ja-woord van zijn eeuwige Zoon. Hij heeft dit gedaan door middel van de Heilige Geest, die beschouwd kan worden als de "sponsus Mariae" in  geestelijke zin (vgl. Antifoon van het Psalterium van Franciscus, vers 2c).

 

Vertaling en commentaar: Frans de Ruijte, 2005 november 25 - december 27. (Commentaar 3: december 11)